Probiotyki dla noworodków i dzieci stanowią ważny element wsparcia mikrobioty jelitowej i dojrzewania układu odpornościowego. Współczesne rekomendacje (m.in. ESPGHAN) podkreślają jednak, że skuteczność probiotyków jest ściśle zależna od konkretnego szczepu, a nie tylko rodzaju bakterii.
W artykule omawiam:
- najbardziej fizjologiczne bakterie jelitowe noworodków,
- zmiany mikrobioty u starszych dzieci,
- szczepy o najlepiej udokumentowanym działaniu,
- wnioski z badań PubMed i rekomendacji eksperckich.
Czym jest probiotykoterapia?
Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podane w odpowiednich ilościach wywierają korzystny wpływ zdrowotny. Ich działanie obejmuje:
- modulację mikrobioty jelitowej,
- wsparcie odporności,
- ochronę przed patogenami,
- wpływ na metabolizm i barierę jelitową.
Kluczowa zasada według ekspertów (m.in. ESPGHAN):
efekt kliniczny jest szczepozależny.
Mikrobiota jelitowa noworodka – podstawy naukowe
Pierwsze zasiedlenie mikrobiotą jelit następuje w okresie okołoporodowym i jest kluczowe dla zdrowia dziecka.
Najważniejsze czynniki:
- poród naturalny vs. cesarskie cięcie,
- karmienie piersią,
- ekspozycja na antybiotyki.
Noworodki karmione piersią mają mikrobiotę zdominowaną przez tzw. „infant-type bifidobacteria”, które wykorzystują oligosacharydy mleka kobiecego (HMO)
Najbardziej fizjologiczne bakterie u noworodków
1. Bifidobacterium – dominująca flora jelit niemowlęcia
Najważniejsze szczepy:
- Bifidobacterium infantis
- Bifidobacterium breve
- Bifidobacterium longum
- Bifidobacterium bifidum
Dowody naukowe:
- B. infantis posiada unikalną zdolność trawienia HMO, co daje mu przewagę kolonizacyjną
- probiotyki zawierające B. infantis mogą istotnie zmniejszać ryzyko martwiczego zapalenia jelit (NEC) u wcześniaków
To najbardziej fizjologiczne bakterie jelitowe noworodka!
2. Lactobacillus – wsparcie funkcji jelit i odporności
Najważniejsze szczepy:
- Lactobacillus rhamnosus GG
- Lactobacillus reuteri DSM 17938
- Lactobacillus acidophilus
Dowody naukowe:
- kombinacja Lactobacillus acidophilus i Bifidobacterium infantis wykazuje działanie ochronne u wcześniaków (m.in. redukcja sepsy, poprawa wzrastania)
Lactobacillus pełni funkcję „stabilizującą” środowisko jelitowe.
3. Streptococcus – fizjologiczny, ale drugoplanowy
Najczęściej:
- Streptococcus thermophilus
Rola:
- wspomaganie trawienia laktozy,
- współdziałanie z Lactobacillus.
Nie jest dominujący, ale stanowi naturalny element mikrobioty.
Mikrobiota jelitowa u starszych dzieci
Wraz z wiekiem dochodzi do zwiększenia różnorodności mikrobioty.
Zmiany:
- spadek dominacji bifidobakterii,
- wzrost bakterii zależnych od diety,
- większa stabilność mikrobioty.
Główne grupy:
- Bifidobacterium – nadal ważne immunologicznie,
- Lactobacillus – regulacja równowagi jelitowej,
- Streptococcus – fizjologiczna obecność.
Najlepiej przebadane szczepy
Zgodnie z analizami artykułów z bazy PubMed i wytycznymi eksperckimi:
Lactobacillus:
- Lactobacillus rhamnosus GG
- Lactobacillus reuteri DSM 17938
Bifidobacterium:
- Bifidobacterium lactis BB-12
- Bifidobacterium infantis
- Bifidobacterium breve
Wnioski z badań:
- działanie probiotyków jest zależne od konkretnego szczepu,
- nie wszystkie probiotyki mają potwierdzoną skuteczność,
- największe korzyści obserwuje się w określonych wskazaniach (np. NEC, biegunki).
Co mówią rekomendacje ESPGHAN i przeglądy systematyczne?
Eksperci podkreślają:
✔ probiotyki mogą być skuteczne w wybranych sytuacjach klinicznych,
✔ szczególnie silne dowody dotyczą wcześniaków (NEC),
✔ brak podstaw do „rutynowego” stosowania wszystkich probiotyków u zdrowych dzieci,
✔ konieczny jest dobór konkretnego szczepu do wskazania.
Kluczowy wniosek:
„probiotyk” to nie jedna interwencja – każdy szczep działa inaczej.
Praktyczne wskazówki z mojej perspektywy:
✔ wybieraj preparaty z konkretnym szczepem (np. GG, DSM),
✔ zwracaj uwagę na badania kliniczne,
✔ uwzględnij:
-
sposób porodu,
-
karmienie,
-
antybiotykoterapię,
✔ szczególne wskazania:
- kolka niemowlęca,
- biegunki,
- wcześniactwo,
- odbudowa mikrobioty po antybiotykach.
Podsumowanie
Najbardziej fizjologiczne bakterie jelitowe noworodka to:
- Bifidobacterium (dominujące, zwłaszcza B. infantis)
- Lactobacillus (wsparcie bariery jelitowej)
- Streptococcus (rola pomocnicza)
Badania naukowe jasno pokazują, że:
- mikrobiota jelitowa we wczesnym okresie życia ma kluczowe znaczenie dla zdrowia,
- probiotyki mogą być skuteczne, ale tylko w przypadku konkretnych, przebadanych szczepów.
Bibliografia
- Batta VK, Rao SC, Patole SK. Bifidobacterium infantis as a probiotic in preterm infants: a systematic review and meta-analysis. Pediatr Res. 2023 Dec;94(6):1887-1905. doi: 10.1038/s41390-023-02716-w. Epub 2023 Jul 17. PMID: 37460707; PMCID: PMC10665187.
- Fortmann I, Marißen J, Siller B, Spiegler J, Humberg A, Hanke K, Faust K, Pagel J, Eyvazzadeh L, Brenner K, Roll C, Pirr S, Viemann D, Stavropoulou D, Henneke P, Tröger B, Körner T, Stein A, Derouet C, Zemlin M, Wieg C, Rupp J, Herting E, Göpel W, Härtel C. Lactobacillus Acidophilus/Bifidobacterium Infantis Probiotics Are Beneficial to Extremely Low Gestational Age Infants Fed Human Milk. Nutrients. 2020 Mar 22;12(3):850. doi: 10.3390/nu12030850. PMID: 32235769; PMCID: PMC7146289.
- Sjælland MA, Philipsen MT, Henriksen TB, Skipper J, Rubak S. Probiotics in Term Infants: Clinical Impact of Infant-Type Bifidobacteria: A Systematic Review and Meta-analyses. J Nutr. 2025 Dec;155(12):4075-4086. doi: 10.1016/j.tjnut.2025.10.006. Epub 2025 Oct 11. PMID: 41082980; PMCID: PMC12799449.Systematic review: infant-type bifidobacteria in term infants.
- Szajewska H., Canani R.B., Domellöf M. i wsp. Probiotyki w leczeniu chorób przewodu pokarmowego u dzieci. Aktualne (2022) stanowisko ESPGHAN, komentarz: prof. dr hab. n. med. Hanna Szajewska: Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition, 2022. doi: 10.1097/MPG.0000000000003633\